Aile Terapisi ve Ebeveyn Danışmanlığı

On dört yaşındaki oğlu okuldan uzaklaşan bir aile, terapiye çoğunlukla "çocuğumuzu düzeltin" isteğiyle gelir. Birkaç görüşme sonra ortaya farklı bir tablo çıkabilir: babanın uzun mesai saatleri, annenin tükenmişliği, kardeşler arasındaki rekabet ve evde kimsenin kimseyi dinleyemediği akşamlar. Aile terapisi, bir kişinin yaşadığı zorluğu ailenin bütününden ayrı düşünmez. Amaç suçlu aramak değil, aile içindeki örüntüleri birlikte görmek ve herkesin biraz daha rahat nefes alabileceği yeni bir denge kurmaktır.

Aile terapisi kimler içindir?

"Aile" yalnızca anne, baba ve çocuklardan oluşmaz. Tek ebeveynli aileler, büyükanne ve büyükbabanın birlikte yaşadığı aileler, boşanma sonrasında yeniden kurulan aileler, yetişkin kardeşler ve onların ebeveynleri de aile terapisine başvurabilir. Kimin katılacağı, başvuru nedenine göre birlikte belirlenir. Bazı seanslar tüm aileyle, bazıları yalnızca ebeveynlerle ya da kardeşlerle yapılabilir. Farklı şehirlerde yaşayan aile üyeleri için belirli görüşmelerin çevrim içi yapılması da konuşulabilir.

Hangi durumlarda başvurulur?

• Ergenlik döneminde yoğunlaşan çatışmalar, kurallar ve sınırlar üzerine tartışmalar
• Bir çocuğun okul, davranış ya da duygusal sorunları
• Boşanma süreci ve sonrasında çocukların uyumu
• Yeni bir eşin ve onun çocuklarının aileye katılması
• Bir aile üyesinin kaybı ve yas süreci
• Bir aile üyesinin uzun süreli hastalığı ya da bağımlılık sorunu
• Taşınma, göç, iş kaybı gibi bütün aileyi etkileyen değişiklikler
• Kuşaklar arası anlaşmazlıklar ve yetişkin çocuklarla ebeveynler arasındaki gerginlik

Sistemik bakış ne demek?

Aile terapisinin temelinde sistemik bir bakış vardır. Buna göre aile, parçaları birbirine bağlı bir sistem gibidir; birinde olan değişiklik diğerlerini de etkiler. Örneğin evdeki gerilim arttığında bir çocuk öfke patlamalarıyla, bir diğeri sessizleşerek tepki verebilir. Çocuğun davranışı tek başına ele alındığında kısa süreli bir düzelme olabilir, ama altta yatan gerilim sürüyorsa sorun başka bir biçimde geri döner. Aile terapisi bu bağlantıları görünür kılar.

Seanslar nasıl geçer?

İlk görüşmede ailenin yapısı, başvuru nedeni ve her bireyin bakış açısı dinlenir. Herkesin, çocuklar da dahil, konuşmaya ve dinlenmeye hakkı olduğu bir ortam kurulur. Aile ağacı çizmek, ailenin önemli dönüm noktalarını birlikte haritalamak gibi araçlar, kuşaklar boyunca tekrarlayan örüntüleri görmeyi kolaylaştırır.

Sonraki seanslarda iletişim biçimleri, roller, sınırlar ve çözüm yolları üzerinde çalışılır. Ailenin zaten sahip olduğu güçlü yanlar da görünür kılınır; çünkü değişimin kaynağı çoğu zaman ailenin kendi içindedir. Zor dönemleri birlikte atlatmış olmak bile bu güçlü yanlardan biridir. Seanslar genellikle iki haftada bir, altmış ile doksan dakika arasında yapılır.

Ebeveynlerle ayrı görüşmeler

Bazı konular çocukların yanında konuşulmamalıdır: ebeveynler arasındaki anlaşmazlıklar, maddi sorunlar ya da boşanma kararının ayrıntıları gibi. Bu nedenle süreç içinde yalnızca ebeveynlerle yapılan görüşmeler de planlanır. Bu görüşmelerde ebeveynlerin aynı dili konuşması, kurallarda tutarlı olması ve birbirlerini çocukların önünde desteklemesi üzerinde çalışılır.

Ebeveyn danışmanlığı

Bazen çocuğun terapiye gelmesinden önce ebeveynlerin destek alması daha etkilidir. Ebeveyn danışmanlığında çocuğun yaşına uygun beklentiler, tutarlı sınır koyma, duyguları adlandırma, olumlu davranışları pekiştirme ve ev içi rutinlerin düzenlenmesi üzerinde çalışılır. Uyku, beslenme, ekran kullanımı ve kardeş kıskançlığı gibi günlük konular da bu görüşmelerde ele alınır. Ebeveynlerin kendi yorgunlukları ve kaygıları da konuşulur; çünkü sakin bir ebeveyn, çocuğun en güçlü destek kaynağıdır.

Boşanma ve yeniden yapılanma

Boşanma, çocuklar için çoğu zaman en zor deneyimlerden biridir. Aile terapisi, ayrılık kararı verilmiş olsa bile ebeveynlerin çocukları için iş birliği yapabilmesine destek olur. Çocuklara nasıl anlatılacağı, iki ev arasındaki düzen, yeni partnerlerin hayata katılma zamanı gibi konular dikkatle ele alınır. Yeniden kurulan ailelerde ise üvey ebeveyn ile çocuk arasındaki ilişkinin zamanla ve sabırla kurulması, kardeşler arasında adalet duygusunun korunması sık konuşulan başlıklardır.

Kayıp ve yas döneminde aile

Bir aile üyesinin kaybı, herkesi farklı biçimde etkiler. Biri sürekli konuşmak isterken diğeri susmayı tercih eder; çocuklar ise yaşadıklarını oyunlarına, uykularına ya da okul başarılarına yansıtabilir. Bu farklılıklar zaman zaman aile içinde yanlış anlaşılmalara yol açar: "Hiç üzülmüyor" ya da "Hayata devam edemiyor" gibi yargılar ilişkileri gerebilir. Aile terapisinde her bireyin yas tutma biçimine saygı duyulan bir alan açılır, kaybın aile içindeki rollere etkisi ele alınır ve ailenin yeni düzenine birlikte uyum sağlanır. Çocuklara ölümün yaşlarına uygun biçimde nasıl anlatılacağı da bu süreçte sıkça konuşulan konulardandır.

Evde neler değişebilir?

Aile terapisinin etkisi çoğu zaman küçük ama somut değişikliklerle başlar. Haftada bir akşamı telefonsuz bir aile yemeğine ayırmak, tartışmalarda herkesin sırayla ve sözü kesilmeden konuşabildiği bir kural koymak, ev içindeki sorumlulukları yeniden ve adil biçimde paylaşmak bunlara örnektir. Seanslarda bu adımlar sizin ailenizin düzenine göre birlikte belirlenir ve bir sonraki görüşmede nasıl gittiği konuşulur.

Sık sorulanlar