Oyun Terapisi

Beş yaşındaki bir çocuk, ailesinin taşındığı yeni evde neden geceleri ağladığını anlatamaz. Yedi yaşındaki bir başkası, okulda yaşadığı bir olayı sözcüklere dökemez ama oyuncak bebeklerle aynı sahneyi tekrar tekrar canlandırır. Çocuklar için oyun, yetişkinler için konuşma neyse odur: deneyimleri anlamlandırmanın, duyguları ifade etmenin ve yeni çözümler denemenin yolu. Oyun terapisi bu doğal dili kullanan, gelişimsel olarak çocuğa en uygun psikoterapi yöntemlerinden biridir.

Oyun terapisi nedir?

Oyun terapisi, eğitimli bir terapistin özenle hazırlanmış bir oyun odasında çocukla birlikte çalıştığı yapılandırılmış bir terapi biçimidir. Odada kuklalar, oyuncak figürler, kum tepsisi, ev ve aile setleri, sanat malzemeleri ve hareket oyunları için alanlar bulunur. Çocuk çoğu zaman neyle oynayacağını kendisi seçer. Terapist oyuna eşlik eder, çocuğun duygularını adlandırır, oyunun içinde ortaya çıkan temaları izler ve gerektiğinde yeni seçenekler sunar. Dışarıdan bakıldığında sıradan bir oyun gibi görünen bu süreçte çocuk, kendi iç dünyasını güvenli bir mesafeden işler.

Hangi durumlarda önerilir?

Oyun terapisi genellikle üç ile on iki yaş arasındaki çocuklar için uygundur ve şu durumlarda sık kullanılır:

• Ayrılık kaygısı, korkular ve kâbuslar
• Öfke patlamaları, saldırganlık ve uyum güçlükleri
• Boşanma, taşınma, yeni kardeş gibi aile değişiklikleri
• Kayıp ve yas
• Kaza, ameliyat ya da korkutucu bir olayın ardından görülen zorlanmalar
• İçine kapanma, özgüven eksikliği
• Akran ilişkilerinde güçlük
• Alt ıslatma ya da gerileme davranışları gibi duygusal kökenli belirtiler

Yönlendirici ve serbest oyun terapisi

Oyun terapisinde farklı yaklaşımlar vardır. Çocuk merkezli serbest oyun terapisinde çocuk oyunu yönetir; terapist ona eşlik eder ve kabul edici bir ilişki sunar. Yönlendirici oyun terapisinde ise terapist, belirli bir hedefe yönelik oyunlar ve etkinlikler önerir; örneğin kaygıyla baş etme becerilerini oyunlaştırarak öğretir. Pek çok çocukta bu iki yaklaşım birlikte kullanılır. Kum tepsisi çalışması, kukla oyunları ve resim gibi araçlar, çocuğun yaşına ve ilgisine göre seçilir.

Bir seans nasıl geçer?

Seanslar genellikle kırk beş dakika sürer ve haftada bir yapılır. Çocuk oyun odasına girdiğinde terapist ona bu zamanın ve alanın onun için olduğunu anlatır. Belirli birkaç güvenlik kuralı dışında çocuk özgürce oynayabilir. Seans sonunda oyuncaklar toplanır ve bir sonraki hafta aynı saatte yeniden buluşulacağı hatırlatılır. Bu düzenlilik çocuğa güven verir.

Ebeveynler sürece nasıl katılır?

Oyun terapisi yalnızca çocukla yapılan bir çalışma değildir. Süreç ebeveynlerle yapılan bir değerlendirme görüşmesiyle başlar ve belirli aralıklarla ebeveyn görüşmeleri sürer. Bu görüşmelerde çocuğun ilerlemesi genel hatlarıyla paylaşılır, evde neler yapılabileceği konuşulur. Bazı durumlarda ebeveynin de oyuna katıldığı seanslar planlanır; bu çalışmalar ebeveyn ile çocuk arasındaki bağı güçlendirir ve evdeki iletişimi kolaylaştırır.

Ne kadar sürer?

Oyun terapisinin süresi çocuğun yaşına, yaşadığı güçlüğün türüne ve ailenin sürece katılımına göre değişir. Belirli bir olaya bağlı zorlanmalarda birkaç ay yeterli olabilir; daha uzun süredir devam eden sorunlarda süreç uzayabilir. İlerleme, ebeveyn görüşmelerinde düzenli olarak birlikte değerlendirilir.

Evde oyunla destek

Oyun terapisinin etkisi evde de sürdürülebilir. Haftada birkaç kez, on beş-yirmi dakikalık, telefonsuz ve yönlendirmesiz bir "özel oyun zamanı" ayırmak, çocuğun kendini görülmüş ve değerli hissetmesini sağlar. Bu sürede çocuğun oyununu düzeltmek ya da ders vermek yerine onu izlemek, duygularını adlandırmak ve oyuna katılmak yeterlidir. Terapist, ebeveyn görüşmelerinde bu zamanın nasıl kullanılabileceğini ayrıntılı olarak anlatır.

Değişim nasıl fark edilir?

Oyun terapisinde ilerleme çoğu zaman önce oyunun kendisinde görülür. Başlangıçta dağınık, tekrarlayan ya da öfke dolu olan oyunlar zamanla daha düzenli ve çözüm odaklı hâle gelir; çocuk oyunlarında daha fazla seçenek denemeye başlar. Evde ve okulda ise uykunun düzelmesi, öfke patlamalarının seyrekleşmesi, ayrılıkların kolaylaşması ve çocuğun duygularını sözcüklerle anlatmaya başlaması sık görülen işaretlerdir. Bu değişiklikler her zaman düz bir çizgide ilerlemez; zor bir haftanın ardından daha iyi bir hafta gelebilir. Ebeveyn görüşmelerinde bu iniş çıkışlar birlikte değerlendirilir.

Oyun terapisi ile diğer yöntemler

Bazı çocuklarda oyun terapisi, ebeveyn danışmanlığı, aile terapisi ya da okulla iş birliği gibi başka desteklerle birlikte yürütülür. Dikkat eksikliği, otizm spektrum bozukluğu ya da şiddetli kaygı gibi durumlarda çocuk psikiyatristiyle iş birliği yapılması da gerekebilir.

Sık sorulanlar